Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Astringence</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Astringence"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Astringence rootpage-Astringence skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Astringence</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">

<p>L'<b>astringence</b> est une <a href="Propri%C3%A9t%C3%A9_organoleptique" title="Propriété organoleptique">propriété organoleptique</a> de certaines substances qui provoque une sensation de resserrement, de sécheresse ou de contraction au niveau des <a href="Muqueuse" title="Muqueuse">muqueuses</a> buccales.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Amertume_et_astringence">Amertume et astringence</h2></div>
<p>L'astringence n'est pas une saveur mais une sensation tactile d'origine «&nbsp;<a href="Biom%C3%A9canique" title="Biomécanique">biomécanique</a>&nbsp;». Lorsqu'un produit astringent est consommé, l'effet desséchant et resserrant se manifeste dans toute la cavité buccale, aussi bien sur la langue que sur l'intérieur des joues.
</p><p>Elle ne doit pas être confondue avec l'<a href="Amertume" title="Amertume">amertume</a>, qui est une saveur perçue par les <a href="Papille_gustative" class="mw-redirect" title="Papille gustative">papilles gustatives</a> de la langue et caractéristique de substances comme la <a href="Quinine" title="Quinine">quinine</a> ou l'<a href="Alo%C3%A8s" title="Aloès">aloès</a>. Cependant, certaines substances peuvent être à la fois amères et astringentes.
</p><p>Dans la <a href="M%C3%A9decine_traditionnelle_chinoise" title="Médecine traditionnelle chinoise">médecine traditionnelle chinoise</a>, le terme «&nbsp;astringence&nbsp;» est parfois rapproché d'une saveur acide particulièrement intense.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Sensation,_mécanisme_et_histoire_évolutive"><span id="Sensation.2C_m.C3.A9canisme_et_histoire_.C3.A9volutive"></span>Sensation, mécanisme et histoire évolutive</h2></div>

<p>L'astringence provient de la capacité des <a href="Tanin" title="Tanin">tanins</a> à <a href="Complexe_(chimie)" title="Complexe (chimie)">complexer</a> certaines protéines et <a href="Glycoprot%C3%A9ines" class="mw-redirect" title="Glycoprotéines">glycoprotéines</a> salivaires riches en <a href="Proline" title="Proline">proline</a>, comme la <a href="Mucine" title="Mucine">mucine</a>. Ce <a href="Tannage" title="Tannage">tannage</a> des protéines réduit la <a href="Lubrification" title="Lubrification">lubrification</a> salivaire et crée la sensation de sécheresse et de rugosité dans la bouche.
</p><p>Deux mécanismes principaux sont proposés :
</p>
<ul><li>La formation d'agrégats protéines-tanins qui précipitent et diminuent la lubrification salivaire, augmentant le frottement dans la bouche.</li>
<li>L'adhésion directe des tanins aux protéines salivaires qui se fixent aux cellules de la muqueuse buccale, activant les <a href="M%C3%A9canor%C3%A9cepteurs" class="mw-redirect" title="Mécanorécepteurs">mécanorécepteurs</a> et générant la sensation tactile caractéristique<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. La seconde explication implique une interaction directe des tanins et des protéines de la salive qui adhèrent aux cellules de la muqueuse<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ul>
<p>La sensation varie selon la nature et la concentration des tanins :
</p>
<ul><li>Les tanins doux (<a href="Chocolat_noir" title="Chocolat noir">chocolat noir</a>, <a href="Caf%C3%A9" title="Café">café</a>, <a href="Th%C3%A9" title="Thé">thé</a> bien infusé) donnent une sensation veloutée<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>Note 1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et agréable.</li>
<li>Les tanins modérés (<a href="Vin_primeur" title="Vin primeur">vin jeune</a>, thé légèrement infusé) provoquent une légère rugosité, perçue comme une texture sèche mais contrôlée.</li>
<li>Les tanins très puissants (certains fruits comme le <a href="Kaki" title="Kaki">kaki</a>) neutralisent complètement la lubrification, entraînant un assèchement intense de la bouche, même si la salivation réflexe persiste<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ul>
<p>Cette variation sensorielle explique pourquoi certains aliments et boissons sont perçus comme plus « rugueux » ou « austères » que d'autres, malgré une présence de salive apparente. Les tanins peuvent réduire la quantité de calcium présente dans les <a href="Glandes_salivaires" class="mw-redirect" title="Glandes salivaires">glandes salivaires</a>, ce qui signale à ces dernières de cesser la <a href="S%C3%A9cr%C3%A9tion" title="Sécrétion">sécrétion</a>. Le réflexe de <a href="Salivation" title="Salivation">salivation</a> à l'origine de la sensation de sécheresse, reste toutefois présent (équivalent à une fausse <a href="Hyposialie" title="Hyposialie">hyposialie</a> dans une situation de stress, d'émotion ou de maladie)<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>Note 2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, mais la salivation est stoppée<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Une troisième hypothèse, proposée en 2021, implique la protéine <a href="MUC1" title="MUC1">MUC1</a>, qui joue un rôle dans la lubrification de la surface des <a href="%C3%89pith%C3%A9lium" title="Épithélium">cellules épithéliales</a> et dans l'ancrage des protéines salivaires constituant la pellicule des muqueuses. Dans cette hypothèse, l'agrégation de MUC1 par des composés astringents provoque la rupture de l'interaction non covalente reliant ses deux sous-unités, induisant deux mécanismes séquentiels potentiellement impliqués dans la perception de l'astringence. Dans le premier, la dissociation de MUC1 libère la sous-unité α qui assure les propriétés lubrifiantes de la protéine. Dans le même temps, cette dissociation pourrait soulever la pellicule muqueuse et augmenter les forces de frottement à sa surface<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Lorsque les tanins sont suffisamment petits pour activer les <a href="R%C3%A9cepteur_gustatif" title="Récepteur gustatif">récepteurs</a> sur la langue, l'astringence est accompagnée du goût amer et d'arômes spécifiques (les petits tanins dans les <a href="Condiment" title="Condiment">condiments</a> condiments étant plus <a href="Volatil" class="mw-disambig" title="Volatil">volatils</a>)<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>Note 3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Chez les <a href="Primates" title="Primates">primates</a>, l'évolution de la détection de l'amertume&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Bitter_taste_evolution" class="extiw external" title="en:Bitter taste evolution"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais&nbsp;: «&nbsp;Bitter taste evolution&nbsp;»">(en)</span></a> en bouche s'est renforcée chez les <a href="Hominid%C3%A9s" class="mw-redirect" title="Hominidés">hominidés</a>, améliorant la reconnaissance des aliments amers (feuilles, fruits, graines) riches en composés de <a href="D%C3%A9fense_des_plantes_contre_les_herbivores" title="Défense des plantes contre les herbivores">défense végétale</a>. Cela explique l'aversion innée envers l'amer, le haut-le-cœur ou le réflexe de vomissement déclenché par les récepteurs de l'amertume dans l'estomac. Avec la <a href="Domestication_du_feu" title="Domestication du feu">domestication du feu</a> et la <a href="Omnivore" title="Omnivore">consommation accrue de viandes</a>, d'autres adaptations génétiques (<a href="R%C3%A9cepteur_gustatif" title="Récepteur gustatif">récepteurs gustatifs</a> moins sensibles à l'amertume) et culturelles (apprentissage du goût amer et astringent) ont modifié la sensibilité de la langue à l'astringence et à l'amertume<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Intérêts"><span id="Int.C3.A9r.C3.AAts"></span>Intérêts</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Œnologie"><span id=".C5.92nologie"></span>Œnologie</h3></div>
<p>Dans le domaine de l'<a href="%C5%92nologie" title="Œnologie">œnologie</a>, l'astringence est une propriété recherchée de certains <a href="Tanin" title="Tanin">tanins</a> présents dans le vin. Elle contribue à la structure et à la sensation en bouche et est caractéristique de certains vins, tels que les <a href="Chianti_(vin)" class="mw-redirect" title="Chianti (vin)">Chianti</a> ou les <a href="Vignoble_de_Bordeaux" title="Vignoble de Bordeaux">Bordeaux</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Médical_et_cosmétique"><span id="M.C3.A9dical_et_cosm.C3.A9tique"></span>Médical et cosmétique</h3></div>
<p>En médecine, des substances astringentes sont utilisées pour contrôler l'émission de sécrétions des muqueuses ou du <a href="S%C3%A9rum_physiologique" class="mw-redirect" title="Sérum physiologique">sérum physiologique</a>. Des solutions modérément astringentes peuvent être appliquées sur les blessures superficielles de la peau ou sur les piqûres d'insectes.
Les personnes souffrant d'acné peuvent être conseillées d'utiliser des produits astringents si elles ont une peau grasse<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ces composés, en resserrant les tissus cutanés par effet <a href="Vasoconstricteur" title="Vasoconstricteur">vasoconstricteur</a>, diminuent la sécrétion de <a href="S%C3%A9bum" title="Sébum">sébum</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Produits_astringents">Produits astringents</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Minéraux_et_préparations_minérales"><span id="Min.C3.A9raux_et_pr.C3.A9parations_min.C3.A9rales"></span>Minéraux et préparations minérales</h3></div>
<ul><li>l'<a href="Alun" title="Alun">alun</a></li>
<li>le <a href="Nitrate_d'argent" title="Nitrate d'argent">nitrate d'argent</a></li>
<li>l'<a href="Oxyde_de_zinc" title="Oxyde de zinc">oxyde de zinc</a></li>
<li>le <a href="Sulfate_de_zinc" title="Sulfate de zinc">sulfate de zinc</a></li>
<li>la solution de Burow (acétate d'aluminium dissous dans l'eau)</li>
<li>la teinture de benzoïne</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Végétaux_et_préparations_végétales"><span id="V.C3.A9g.C3.A9taux_et_pr.C3.A9parations_v.C3.A9g.C3.A9tales"></span>Végétaux et préparations végétales</h3></div>
<ul><li><a href="Achill%C3%A9e_millefeuille" title="Achillée millefeuille">achillée millefeuille</a></li>
<li><a href="Ail_cultiv%C3%A9" title="Ail cultivé">ail</a></li>
<li><a href="Artichaut" title="Artichaut">artichaut</a></li>
<li><a href="Avoine_(c%C3%A9r%C3%A9ale)" class="mw-redirect" title="Avoine (céréale)">avoine</a></li>
<li><a href="Baie_(botanique)" title="Baie (botanique)">baies</a>&nbsp;: <a href="Cassis_(fruit)" title="Cassis (fruit)">cassis</a>, <a href="Groseille" title="Groseille">groseille</a>, <a href="Myrtille" title="Myrtille">myrtille</a>, <a href="Canneberge" class="mw-redirect" title="Canneberge">canneberge</a>, l'<a href="Argousier" title="Argousier">argousier</a>, l'<a href="Phyllanthus_emblica" title="Phyllanthus emblica">amla</a></li>
<li><a href="Banane" title="Banane">banane</a> (verte) ou <a href="Banane_plantain" title="Banane plantain">banane plantain</a> crue</li>
<li>basilic (<a href="Ocimum_tenuiflorum" title="Ocimum tenuiflorum">Ocimum tenuiflorum</a>)</li>
<li><a href="B%C3%A9gonia" title="Bégonia">bégonia</a></li>
<li><a href="Brassicaceae" title="Brassicaceae">brassicaceae</a>&nbsp;: la <a href="Bourse_%C3%A0_pasteur" title="Bourse à pasteur">bourse à pasteur</a></li>
<li><a href="Caf%C3%A9" title="Café">café</a> vert et variété <a href="Robusta" class="mw-redirect" title="Robusta">robusta</a></li>
<li><a href="Cannabis_sativa" title="Cannabis sativa">cannabis</a></li>
<li><a href="Chenopodiaceae" title="Chenopodiaceae">chenopodiaceae</a>&nbsp;: <a href="%C3%89pinard" title="Épinard">épinard</a>, <a href="Arroche_des_jardins" title="Arroche des jardins">arroche</a>, <a href="Bette_(plante)" title="Bette (plante)">blette</a> (contiennent de l'<a href="Acide_oxalique" title="Acide oxalique">acide oxalique</a>)</li>
<li><a href="Chicor%C3%A9e" title="Chicorée">chicorée</a></li>
<li><a href="Chocolat" title="Chocolat">chocolat</a>&nbsp;: en condition de sous-maturité ou sur-maturité des fèves, ou en l'absence de lavage<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><a href="Coing" title="Coing">coing</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Courbaril" title="Courbaril">courbaril</a></li>
<li><a href="Eucalyptus" title="Eucalyptus">eucalyptus</a></li>
<li><a href="Goyave" title="Goyave">goyave</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Grenade_(fruit)" title="Grenade (fruit)">grenade</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Guarana" title="Guarana">guarana</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Hamam%C3%A9lis" title="Hamamélis">hamamélis</a></li>
<li><a href="Jacquier" title="Jacquier">jacquier</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Kaki" title="Kaki">kaki</a>&nbsp;: fruit immature</li>
<li><a href="Myrica" title="Myrica">myrica</a></li>
<li><a href="Papaye" title="Papaye">papaye</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Pimprenelle" title="Pimprenelle">pimprenelle</a></li>
<li>poire à <a href="Poir%C3%A9" title="Poiré">poiré</a>&nbsp;: fruit</li>
<li><a href="Rhubarbe" title="Rhubarbe">rhubarbe</a>&nbsp;: tige</li>
<li><a href="Rosaceae" title="Rosaceae">rosaseae</a>&nbsp;: la <a href="Prunelle_(fruit)" title="Prunelle (fruit)">prunelle</a>, la <a href="N%C3%A8fle" title="Nèfle">nèfle</a>, la <a href="Pomme" title="Pomme">pomme</a> (sauvage), la <a href="Poire" title="Poire">poire</a>, le <a href="Coing" title="Coing">coing</a>, la <a href="Cormier" title="Cormier">corme</a>, l'<a href="Crataegus" class="mw-redirect" title="Crataegus">aubépine</a></li>
<li><a href="Rutaceae" title="Rutaceae">rutaceae</a>&nbsp;: comme le <a href="Poivre_du_Sichuan" class="mw-redirect" title="Poivre du Sichuan">poivre du Sichuan</a>, certains <a href="Agrume" title="Agrume">agrumes</a> ou le <a href="Faux-poivrier" class="mw-disambig" title="Faux-poivrier">faux-poivrier</a></li>
<li><a href="Syringa_vulgaris" title="Syringa vulgaris">lilas</a>&nbsp;: fleur</li>
<li><a href="Tanin" title="Tanin">tanins</a>&nbsp;: présents dans le <a href="Vin" title="Vin">vin</a> ou sous forme d'<a href="Acide_tannique" title="Acide tannique">acide tannique</a> issu du raisin&nbsp;; boissons comme vin, bière, whisky&nbsp;; tanins provenant de <a href="Tonneau_(r%C3%A9cipient)" title="Tonneau (récipient)">fûts</a> en bois (chêne, <a href="Carpinus_betulus" class="mw-redirect" title="Carpinus betulus">charme</a>) ou écorces de divers arbes (<a href="Fr%C3%AAne" title="Frêne">frêne</a>, <a href="Peuplier" title="Peuplier">peuplier</a>)</li>
<li><a href="Th%C3%A9" title="Thé">thé</a>&nbsp;: contient de l'<a href="Acide_gallique" title="Acide gallique">acide gallique</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Notes">Notes</h3></div>
<div class="mw-references-wrap"><ol class="references" data-mw-group="Note">
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text">Le lait ajouté à ces boissons apporte des protéines qui piègent les tanins et diminue l'astringence.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text">La fausse hyposialie induit ce réflexe qui déclenche la salivation mais l'impression de bouche sèche persiste car l'activité sécrétrice dépend de l'activité du <a href="Syst%C3%A8me_nerveux_autonome" title="Système nerveux autonome">système nerveux autonome</a> qui est perturbé par ces stress ou maladies.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text">Les molécules tanniques plus grandes ont un encombrement tel qu'elles rencontrent plus difficilement les récepteurs, ce qui rend l'amertume moins perceptible.</span>
</li>
</ol></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Références"><span id="R.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Références</h3></div>
<div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="CanonNeiersGuichard2018"><span class="ouvrage" id="F._CanonF._NeiersE._Guichard2018"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> F. Canon, F. Neiers et E. Guichard, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Saliva and Flavor Perception: Perspectives</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Journal_of_Agricultural_and_Food_Chemistry" title="Journal of Agricultural and Food Chemistry">Journal of Agricultural and Food Chemistry</a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;66, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;30,‎ <time>2018</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">7873- 7879</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.8b01998">10.1021/acs.jafc.8b01998</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Saliva+and+Flavor+Perception%3A+Perspectives&amp;rft.jtitle=Journal+of+Agricultural+and+Food+Chemistry&amp;rft.issue=30&amp;rft.aulast=Canon&amp;rft.aufirst=F.&amp;rft.au=F.+Neiers&amp;rft.au=E.+Guichard&amp;rft.date=2018&amp;rft.volume=66&amp;rft.pages=7873-+7879&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1021%2Facs.jafc.8b01998&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="PloyonBelloirBonnotteLherminier2016"><span class="ouvrage" id="S._PloyonC._BelloirA._BonnotteJ._Lherminier2016"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> S. Ployon, C. Belloir, A. Bonnotte, J. Lherminier, F. Canon et M. Morzel, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">The membrane-associated MUC1 improves adhesion of salivary MUC5B on buccal cells. Application to development of an in vitro cellular model of oral epithelium</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Archives of Oral Biology&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Archives_of_Oral_Biology" class="extiw external" title="en:Archives of Oral Biology"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais&nbsp;: «&nbsp;Archives of Oral Biology&nbsp;»">(en)</span></a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;61,‎ <time class="nowrap" datetime="2016-01" data-sort-value="2016-01">janvier 2016</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">149-155</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.archoralbio.2015.11.002">10.1016/j.archoralbio.2015.11.002</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=The+membrane-associated+MUC1+improves+adhesion+of+salivary+MUC5B+on+buccal+cells.+Application+to+development+of+an+in+vitro+cellular+model+of+oral+epithelium&amp;rft.jtitle=%3AArchives+of+Oral+Biology%C2%A0%28en%29Cat%C3%A9gorie%3AArticle+contenant+un+appel+%C3%A0+traduction+en+anglais&amp;rft.aulast=Ployon&amp;rft.aufirst=S.&amp;rft.au=C.+Belloir&amp;rft.au=A.+Bonnotte&amp;rft.au=J.+Lherminier&amp;rft.au=F.+Canon&amp;rft.au=M.+Morzel&amp;rft.date=2016-01&amp;rft.volume=61&amp;rft.pages=149-155&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.archoralbio.2015.11.002&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="PloyonMorzelBelloirBonnotte2018"><span class="ouvrage" id="S._PloyonM._MorzelC._BelloirA._Bonnotte2018"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> S. Ployon, M. Morzel, C. Belloir, A. Bonnotte, E. Bourillot <i><abbr class="abbr" title="et alii (et d’autres)">et al.</abbr></i>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Mechanisms of astringency: Structural alteration of the oral mucosal pellicle by dietary tannins and protective effect of bPRPs</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Food_Chemistry" title="Food Chemistry">Food Chemistry</a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;253,‎ <time class="nowrap" datetime="2018-07" data-sort-value="2018-07">juillet 2018</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">79-87</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2018.01.141">10.1016/j.foodchem.2018.01.141</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Mechanisms+of+astringency%3A+Structural+alteration+of+the+oral+mucosal+pellicle+by+dietary+tannins+and+protective+effect+of+bPRPs&amp;rft.jtitle=Food+Chemistry&amp;rft.aulast=Ployon&amp;rft.aufirst=S.&amp;rft.au=M.+Morzel&amp;rft.au=C.+Belloir&amp;rft.au=A.+Bonnotte&amp;rft.au=E.+Bourillot&amp;rft.date=2018-07&amp;rft.volume=253&amp;rft.pages=79-87&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1016%2Fj.foodchem.2018.01.141&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Haentjens2018"><span class="ouvrage" id="Emilie_Haentjens2018">Emilie Haentjens, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.science-et-vie.com/corps-et-sante/on-a-enfin-compris-d-ou-vient-l-astringence-du-vin-10742"><cite style="font-style:normal;">Biochimie&nbsp;: l'astringence est due à l'action des tanins sur la muqueuse buccale</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique"><a href="Science-et-vie.com" class="mw-redirect" title="Science-et-vie.com">science-et-vie.com</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2018-10-08" data-sort-value="2018-10-08">8 octobre 2018</time></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Selosse2019"><span class="ouvrage" id="Marc-André_Selosse2019"><a href="Marc-Andr%C3%A9_Selosse" title="Marc-André Selosse">Marc-André Selosse</a>, <cite class="italique">Les Goûts et les couleurs du monde. Une histoire naturelle des tannins, de l'écologie à la santé</cite>, Actes Sud, <time>2019</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;84<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Les+Go%C3%BBts+et+les+couleurs+du+monde.+Une+histoire+naturelle+des+tannins%2C+de+l%27%C3%A9cologie+%C3%A0+la+sant%C3%A9&amp;rft.pub=Actes+Sud&amp;rft.aulast=Selosse&amp;rft.aufirst=Marc-Andr%C3%A9&amp;rft.date=2019&amp;rft.pages=84&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Imamura,_Tetsuji_Nakamoto,_Taro_Mukaibo,_Takashi_Munemasa,_Yusuke_Kondo,_Manami_Kidokoro,_Chihiro_Masaki,_Ryuji_Hosokawa2015"><span class="ouvrage" id="Atsushi_Imamura,_Tetsuji_Nakamoto,_Taro_Mukaibo,_Takashi_Munemasa,_Yusuke_Kondo,_Manami_Kidokoro,_Chihiro_Masaki,_Ryuji_Hosokawa2015"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Atsushi Imamura, Tetsuji Nakamoto, Taro Mukaibo, Takashi Munemasa, Yusuke Kondo, Manami Kidokoro, Chihiro Masaki, Ryuji Hosokawa, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Effects of Beverage Ingredients on Salivary Fluid Secretion with an ex Vivo Submandibular Gland Perfusion System: Tannic Acid as a Key Component for the Inhibition of Saliva Secretion</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Open Journal of Stomatology</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;5, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;1,‎ <time>2015</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">12-18</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.4236/ojst.2015.51003">10.4236/ojst.2015.51003</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Effects+of+Beverage+Ingredients+on+Salivary+Fluid+Secretion+with+an+ex+Vivo+Submandibular+Gland+Perfusion+System%3A+Tannic+Acid+as+a+Key+Component+for+the+Inhibition+of+Saliva+Secretion&amp;rft.jtitle=Open+Journal+of+Stomatology&amp;rft.issue=1&amp;rft.au=Atsushi+Imamura%2C+Tetsuji+Nakamoto%2C+Taro+Mukaibo%2C+Takashi+Munemasa%2C+Yusuke+Kondo%2C+Manami+Kidokoro%2C+Chihiro+Masaki%2C+Ryuji+Hosokawa&amp;rft.date=2015&amp;rft.volume=5&amp;rft.pages=12-18&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.4236%2Fojst.2015.51003&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="CanonBelloirBourillotBrignot2021"><span class="ouvrage" id="Francis_CanonChristine_BelloirEric_BourillotHélène_Brignot2021"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Francis Canon, Christine Belloir, Eric Bourillot, Hélène Brignot et Loïc Briand, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Perspectives on Astringency Sensation: An Alternative Hypothesis on the Molecular Origin of Astringency</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Journal_of_Agricultural_and_Food_Chemistry" title="Journal of Agricultural and Food Chemistry">Journal of Agricultural and Food Chemistry</a></span></i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2021-03-08" data-sort-value="2021-03-08">8 mars 2021</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.0c07474">10.1021/acs.jafc.0c07474</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Perspectives+on+Astringency+Sensation%3A+An+Alternative+Hypothesis+on+the+Molecular+Origin+of+Astringency&amp;rft.jtitle=Journal+of+Agricultural+and+Food+Chemistry&amp;rft.aulast=Canon&amp;rft.aufirst=Francis&amp;rft.au=Christine+Belloir&amp;rft.au=Eric+Bourillot&amp;rft.au=H%C3%A9l%C3%A8ne+Brignot&amp;rft.au=Lo%C3%AFc+Briand&amp;rft.date=2021-03-08&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1021%2Facs.jafc.0c07474&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Gross,_Richard_W._Hemingway,_Takashi_Yoshida1999"><span class="ouvrage" id="Georg_G._Gross,_Richard_W._Hemingway,_Takashi_Yoshida1999"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Georg G. Gross, Richard W. Hemingway, Takashi Yoshida, <cite class="italique" lang="en">Plant Polyphenols: Chemistry, Biology, Pharmacology, Ecology</cite>, Springer, <time>1999</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;877<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Plant+Polyphenols%3A+Chemistry%2C+Biology%2C+Pharmacology%2C+Ecology&amp;rft.pub=Springer&amp;rft.aulast=Gross%2C+Richard+W.+Hemingway%2C+Takashi+Yoshida&amp;rft.aufirst=Georg+G.&amp;rft.date=1999&amp;rft.pages=877&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Sablonnière2020"><span class="ouvrage" id="Bernard_Sablonnière2020">Bernard Sablonnière, <cite class="italique">ADN, histoire de nos différences</cite>, Odile Jacob, <time>2020</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;87<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=ADN%2C+histoire+de+nos+diff%C3%A9rences&amp;rft.pub=Odile+Jacob&amp;rft.aulast=Sablonni%C3%A8re&amp;rft.aufirst=Bernard&amp;rft.date=2020&amp;rft.pages=87&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.brown.edu/campus-life/health/services/promotion/content/how-can-i-care-skin-acne"><cite style="font-style:normal;">How can I care for skin with acne? | Health Promotion | Brown University</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">www.brown.edu</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-11-02" data-sort-value="2020-11-02">2 novembre 2020</time>)</small></span></span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text">J.-C. VINCENT, Influence de différents traitements technologiques sur la fermentation du cacao et le goût du chocolat<a rel="nofollow" class="external text" href="http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_02-03/03696.pdf">Lire en ligne (pdf)</a></span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Barel2013"><span class="ouvrage" id="Michel_Barel2013">Michel <span class="nom_auteur">Barel</span>, <cite class="italique">Qualité du cacao&nbsp;: L’impact du traitement post-récolte</cite>, Versailles, Editions Quae, <time class="nowrap" datetime="2013-10-14" data-sort-value="2013-10-14">14 octobre 2013</time>, 91&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-7592-2052-6</span>, <a href="Biblioth%C3%A8que_nationale_de_France" title="Bibliothèque nationale de France">BNF</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb43711373k.public">43711373</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.com/books?id=vf1aAgAAQBAJ&amp;pg=PA64&amp;dq=astringence+du+chocolat">présentation en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Qualit%C3%A9+du+cacao&amp;rft.place=Versailles&amp;rft.pub=Editions+Quae&amp;rft.stitle=L%E2%80%99impact+du+traitement+post-r%C3%A9colte&amp;rft.aulast=Barel&amp;rft.aufirst=Michel&amp;rft.date=2013-10-14&amp;rft.tpages=91&amp;rft.isbn=978-2-7592-2052-6&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3AAstringence"></span></span></span></span>
</li>
</ol></div><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<ul><li><a href="Alcool_isopropylique" title="Alcool isopropylique">Alcool isopropylique</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Liens_externes">Liens externes</h2></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li class="mw-empty-elt"></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la santé</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D001252"><span class="lang-en" lang="en">Medical Subject Headings</span></a></li> </ul></span> </li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notice dans un dictionnaire ou une encyclopédie généraliste</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/adstringens"><i>Nationalencyklopedin</i></a></li> </ul></div></li>
<li class="mw-empty-elt"></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la vigne et du vin</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la médecine</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la biochimie</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la pharmacie</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-08-28" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Astringence&amp;oldid=228498431">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>